Cẩm nang Giáo Luật Thực Dụng : Mục Lục

TẬP BỐN: NHIỆM VỤ THÁNH HÓA CỦA GIÁO Hội

CHƯƠNG VII : BÍ TÍCH HÔN PHỐI

MỤC 8 : SỰ PHÂN LY VỢ CHỒNG.

284.- HÔN PHỐI THÀNH NHẬN VÀ HOÀN HỢP

"Hôn phối thành nhận và hoàn hợp không thể bị tháo gỡ bởi một quyền bính nhân loại hay một nguyên do nào, ngoài sự chết.". (Can.1141) (xem thêm số 214)

285.- HÔN PHỐI BẤT HOÀN HỢP.

"Hôn phối bất hoàn hợp giữa những người đã lãnh Bí Tích Rửa Tội, hay giữa một người đã được rửa tội với một người không được rửa tội, có thể được tháo gỡ bởi Đức Giáo Hoàng khi có lý do chính đáng, do lời thỉnh cầu của cả hai bên hay của một bên, dù bên kia phản đối.". (Can.1142) (xem thêm số 214)

286.- ĐẶC ÂN THÁNH PHAOLÔ.

"Hôn phối kết ước giữa hai người không được rửa tội, được tháo gỡ bởi đặc ân Thánh Phaolô, nhằm ích lợi Đức tin của bên đã lãnh Bí Tích Rửa Tội, do chính sự kiện là người đã được rửa tội kết lập hôn phối mới, miễn là người không rửa tội đã đoạn tuyệt với họ.

Hiểu là đoạn tuyệt khi người không rửa tội không muốn chung sống với người đã lĩnh Bí Tích Rửa Tội, hay không muốn chung sống thuận hòa mà không xúc phạm đến Đấng Tạo Hóa; đừng kể khi nào người đã được rửa tội, sau khi lãnh nhận Bí Tích đã gây ra cho bên kia một nguyên cớ chính đáng để đoạn tuyệt.". (Can.1143)

Trường hợp hai người lương dân (chưa rửa tội bao giờ) đã kết hôn cách hợp pháp và hữu hiệu theo nghi lễ và nghi thức của riêng họ. Nhưng họ đã không còn sống chung với nhau như vợ chồng nữa (hôn phối đã tan rã), nếu một trong hai người muốn rửa tội theo đạo Công Giáo, người ấy có quyền kết hôn sau khi đã được tháo gỡ bởi đặc ân Thánh Phaolô.

Giáo luật giải thích rằng theo đặc ân Thánh Phaolô, chính tại thời điểm người đã rửa tội thực hiện Bí Tích Hôn Phối là lúc giao ước cũ bị bãi bỏ.

Nguyên nhân của sự đoạn tuyệt hôn phối có thể gây nên bởi việc một người quyết định rửa tội, hay sau khi đã rửa tội rồi, đời sống trở nên khó khăn giữa hai người và Đấng Tạo Hóa bị xúc phạm.

287.- TÁI HÔN TRONG ĐẶC ÂN THÁNH PHAOLÔ.

"Để người đã được rửa tội có thể tái hôn cách hữu hiệu, luôn luôn cần phải chất vấn người không rửa tội xem rằng:

(1) Họ có muốn lãnh Phép Rửa Tội không?

(2) Họ có muốn ít ra là chung sống thuận hòa với người đã được rửa tội, mà không xúc phạm đến Đấng Tạo Hóa không?

Sự chất vấn như vậy được thực hiện sau khi rửa tội. Vì lý do quan trọng, Bản Quyền sở tại có thể cho phép thực hiện việc chất vấn trước khi rửa tội, hay cả việc miễn chuẩn sự chất vấn hoặc trước hoặc sau khi rửa tội, miễn là ngài thấy rõ ràng, ít là sau một thủ tục đơn giản ngoại tố tụng (*), rằng việc chất vấn không thể thực hiện được, hay sẽ vô ích.". (Can.1144)

(*) Một thủ tục đơn giản ngoại tố tụng chỉ là một cách hỏi thông thường, xem ý của đương sự thế nào, không với tính cách điều tra theo thể thức qui định.

"Thường lệ, việc chất vấn được thực hiện do quyền hành của Bản Quyền sở tại của người đã trở lại đạo. Nếu bên kia xin, ngài có thể cho khoan giãn một thời gian để trả lời; nhưng phải nói cho họ biết, nếu thời hạn trôi qua vô ích thì sự yên lặng của họ được coi như trả lời tiêu cực.

Nếu không giữ được thể thức truyền buộc như trên, thì sự chất vấn được thực hiện cách riêng tư do chính bên đã trở lại cũng hữu hiệu và hợp pháp nữa.

Trong cả hai trường hợp, việc chất vấn và phúc đáp phải được minh xác hợp lệ ở toà ngoài.". (Can.1145)

"Người đã rửa tội có quyền tái hôn với một người Công Giáo;

(1) Nếu bên kia trả lời chất vấn cách tiêu cực, hay sự chất vấn đã được bỏ qua cách hợp pháp.

(2) Nếu bên kia không rửa tội, dù đã được chất vấn hay không, lúc đầu tiếp tục chung sống thuận hòa không xúc phạm tới Đấng Tạo Hóa, nhưng sau đó lại đoạn tuyệt khi không có lý do chính đáng; tuy nhiên, phải giữ các qui định của các điều 1144 và 1145.". (Can.1146)

"Tuy nhiên, khi có lý do quan trọng, Bản Quyền sở tại có thể ban cho người đã được rửa tội hưởng đặc ân Thánh Phaolô, được phép kết hôn với một người ngoài Công Giáo, dù đã được rửa tội hay không, nhưng phải giữ những điều luật định về hôn phối hỗn hợp.". (Can.1147) (xem số 274)

288.- MỘT NGƯỜI CÓ NHIỀU VỢ KHI RỬA TỘI.

"Một người nam chưa được rửa tội có nhiều vợ, những người vợ ấy cũng chưa được rửa tội, sau khi lãnh nhận Bí Tích Rửa Tội trong Giáo Hội Công Giáo, nếu khó sống mãn đời với người vợ thứ nhất, thì ông có thể chọn sống với một trong các bà vợ và bỏ những bà vợ khác. Điều này cũng có giá trị cho một người nữ chưa được rửa tội mà có một lúc nhiều chồng chưa rửa tội.

Trong những trường hợp nói trên, sau khi đã lãnh Bí Tích Rửa Tội, hôn phối phải được kết lập theo thể thức hợp lệ, và nếu cần, còn phải giữ những qui định về hôn phối hỗn hợp và những điều khác theo luật.

Sau khi đã thẩm định về điều kiện luân lý, xã hội, kinh tế của địa phương và nhân sự. Bản Quyền sở tại phải lo liệu để người vợ và cả những người vợ khác bị rẫy, được chu cấp theo lẽ phải bác ái Kitô giáo và sự công bình tự nhiên.". (Can.1148)

289.- TÂN TÒNG ĐÃ CÓ GIA ĐÌNH MUỐN KẾT HÔN.

"Một người chưa rửa tội, sau khi đã lãnh nhận Bí Tích Rửa Tội trong Giáo Hội Công Giáo và không thể lập lại đời sống chung với người phối ngẫu không rửa tội vì lý do tù đày hay bắt bớ, thì có thể lập một hôn phối khác, cho dù trong thời gian ấy người phối ngẫu kia cũng đã nhận Bí tích Rửa tội, miễn là giữ điều 1141.". (Can.1149)

Hai người phối ngẫu xa nhau vì những lý do tù đày hay bắt bớ, nếu một người rửa tội, và không thể lập lại đời sống vợ chồng với bạn mình, người ấy có thể lập một hôn phối khác, kể cả trong thời gian xa nhau đó, người phối ngẫu kia cũng đã rửa tội theo đạo Công Giáo. Nhưng phải để ý những điều sau:

Khi cả hai người rửa tội (dù ở xa nhau và rửa tội vào những thời gian khác nhau), giao ước hôn phối của họ trước kia lập tức được thành nhận và có giá trị Bí Tích. Hai trường hợp có thể xảy ra:

1. Nếu hai người không bao giờ gặp nhau sau khi cả hai đã rửa tội: Giao ước hôn phối trước kia của họ được thành nhận và được phỏng đoán rằng không có sự hoàn hợp (việc giao hợp trước khi hôn phối thành nhận không tính, chỉ tính việc giao hợp sau khi hôn phối thành nhận mà thôi). Hôn phối thành nhận nhưng bất hoàn hợp này có thể được tháo gỡ (xem số 285).

2. Nếu hai người sau khi đã rửa tội có gặp nhau và được phỏng đoán rằng họ có giao hợp với nhau trong những lần gặp gỡ này, hôn phối của họ đã thành nhận và đã hoàn hợp, điều luật 1141 phải được áp dụng (xem số 284)

290.- PHÁP LUẬT VÀ ĐỨC TIN.

"Trong trường hợp hồ nghi, pháp luật suy đoán thuận lợi cho đặc ân Đức Tin.". (Can.1150)

Trong trường hợp có một lý do xác đáng để hồ nghi về một hôn phối với đặc ân Thánh Phaolô như kể trên, luật pháp suy đoán thuận lợi cho việc bãi bỏ hôn phối trước, vì lợi ích về phần Đức Tin cho người phối ngẫu đã rửa tội (để người này được kết hôn lần thứ hai và giữ Đức Tin), hơn là việc hữu hiệu hay không của giao ước hôn phối trước đó.

291. LY THÂN.

"Đôi bạn có bổn phận và quyền lợi duy trì đời sống chung vợ chồng, trừ khi được miễn chước vì một lý do hợp lệ.". (Can.1151)

"Một khi đã thực hiện việc ly thân, phải luôn luôn dự liệu một cách thích hợp về việc chu cấp và giáo dục con cái theo lẽ phải.". (Can.1154)

"Người phối ngẫu vô tội có thể đón nhận người kia trở về đời sống vợ chồng và là điều rất tán thưởng. Trong trường hợp đó, họ khước từ quyền ly thân.". (Can.1155)

Giáo Hội có thể chấp nhận cho hai người phối ngẫu được ly thân trong những trường hợp bất khả kháng (xem số 292; số 293). Thủ tục ly thân này phải được xúc tiến cách hợp lệ qua nhà chức trách có thẩm quyền. Ly thân (separatio) không có nghĩa là ly dị (divortium) , vì mặc dù hai người không sống chung với nhau, nhưng giao ước hôn phối của họ vẫn tồn tại, họ vẫn là vợ, là chồng của nhau và vẫn bị ràng buộc bởi luật "chung thủy" (fidelitas).

292.- TAN VỠ GIA ĐÌNH VÌ NGOẠI TÌNH.

"Mặc dù phải thiết tha khuyên nhủ người phối ngẫu, vì bác ái Kitô Giáo thúc đẩy và vì lợi ích gia đình đòi hỏi, không nên khước từ sự tha thứ cho người bạn ngoại tình và đừng để tan vỡ đời sống vợ chồng. Tuy nhiên, nếu họ không minh thị hay mặc nhiên tha thứ lỗi lầm ấy, thì họ có quyền tháo gỡ đời sống chung vợ chồng, trừ khi chính họ đã chấp nhận việc ngoại tình, hay đã gây nguyên cớ ngoại tình, hay cũng đã phạm tội ngoại tình.

Sự tha thứ mặc nhiên xảy ra khi người phối ngẫu vô tội, sau khi biết rõ bên kia ngoại tình, vẫn tự nguyện sống thân mật với người đó. Sự tha thứ được suy đoán nếu trong vòng sáu tháng, họ vẫn giữ đời sống chung vợ chồng và không khiếu nại với quyền bính Giáo Hội hay dân sự.

Nếu người phối ngẫu vô tội đã tự ý tháo gỡ đời sống chung vợ chồng, thì trong vòng sáu tháng, phải trình nguyên cớ ly thân lên nhà chức trách có thẩm quyền. Sau khi đã cân nhắc mọi hoàn cảnh, giáo quyền phải liệu xem có thể thuyết phục người phối ngẫu vô tội tha thứ lỗi lầm và đừng kéo dài việc ly thân vĩnh viễn.". (Can.1152)

293.- HÀ HIẾP.

"Nếu một trong hai người phối ngẫu gây nguy hiểm nặng nề, hoặc về phần hồn, hoặc về phần xác cho người kia hoặc cho con cái, hay nếu làm cho đời sống chung trở nên cơ cực, thì người kia có lý do hợp lệ để xin Bản Quyền sở tại cho phép ly thân. Nếu thấy sự khoan giãn sẽ có nguy hiểm, thì chính Bản Quyền có thể tự tiện cho phép ấy.

Trong mọi trường hợp, khi nguyên cớ ly thân đã chấm dứt, thì phải tái lập đời sống vợ chồng, trừ khi giáo quyền ấn định thể khác.". (Can.1153)