Cẩm nang Giáo Luật Thực Dụng : Mục Lục

Ubi societas, ibi ius" . Ở đâu có xã Hội, ở đó có Luật lệ.

Luật lệ là những qui tắc được người lãnh đạo ấn định và ban hành cho mọi người tuân giữ để duy trì trật tự của xã Hội. (S. Thomas Aquinas, I-II, q.90, a.4).

Giáo Hội Công Giáo là một xã Hội, hiểu theo cơ cấu tổ chức hữu hình của một xã hội trên trần gian. Trước tiên, từ ý định của Đấng Sáng lập, những luật lệ đã được ban bố (Thiên Luật-Ius divinum) và sau đó, xuất hiện luật lệ từ các thẩm quyền của Giáo Hội tùy theo nhu cầu sinh hoạt nội bộ và sự tiến triển của thời gian. (Nhân Luật-Ius humanum)

Ngược dòng lịch sử, giai đoạn đầu tiên, thời Giáo Hội sơ khai, với những phương tiện thiếu thốn trong các lãnh vực di chuyển và thông tin, luật lệ của Giáo Hội (hay Giáo Luật) chỉ giới hạn trong những lãnh vực hạn hẹp giữa các Giám Mục và những Giáo sĩ liên hệ. Những thế kỷ sau đó, dù luật lệ trong Giáo Hội đã phát triển theo nhu cầu truyền giáo và theo sự phát triển chung của Giáo Hội, nhưng cũng vẫn chưa được hệ thống hóa.

Mãi đến thời Phục hưng, qua công trình của Gioan Gratian (+1160), một "Bộ Giáo Luật" mới được thành hình tương đối có hệ thống, làm nền tảng cho cơ cấu luật lệ trong Giáo Hội cho đến nay.

Công Đồng Chung Tridentinô (1545-1563) với chủ trương canh tân Giáo Hội, trong đó bao gồm việc hệ thống hóa các điều Giáo Luật. Mãi cho đến thời gian này, các sưu tập Luật pháp trong Giáo Hội mới có tính cách rõ rệt và "đại chúng".

Năm 1580, Đức Giáo Hoàng Gregory XIII qua Hiến chế "Cum pro munere" đã ban hành và cho phép các Luật gia, các nhà sử học và khoa học gia nghiên cứu "Bộ Giáo Luật" (Corpus Iuris Canonici) của Giáo Hội, đồng thời họ cũng được phép của Đức Giáo Hoàng để phê bình về tính cách chính thống của các điều luật trong Bộ Luật.

Từ đó, Giáo Luật của Giáo Hội mới có được cơ hội phát triển trong lãnh vực kiến thức của mọi giới. Tuy nhiên, nó vẫn còn bị giới hạn hạn hẹp trong lãnh vực lịch sử và nghiên cứu hơn là những Luật lệ được ấn định cho Giáo Hội phổ quát biết đến và tuân hành.

Công Đồng Chung Vaticanô I (1870) với quyết định soạn thảo Bộ Giáo Luật chính thức cho Giáo Hội. Nhưng cho mãi đến gần 50 năm sau, ngày 27-5-1917, một Bộ Giáo Luật mới thật sự được ban hành do Đức Giáo Hoàng Benedict XV qua Sắc lệnh "Providentissima Mater" cho toàn thể Giáo Hội và được áp dụng kể từ Lễ Đức Chúa Thánh Thần Hiện Xuống năm 1918 (19-5-1918).

Dù Bộ Giáo Luật đã có và so sánh với thời Công Đồng Tridentinô, đã được phổ biến rộng rãi, nhưng tựu chung vẫn còn trong lãnh vực của những chuyên gia về luật pháp học trong hàng Giáo Phẩm và Giáo sĩ, chưa có đủ tính cách phổ quát cần thiết cho toàn thể Giáo Hội, giáo dân vẫn chỉ biết đến Giáo Luật qua các bài giảng Giáo Lý hay thói quen giữ đạo mà thôi. Thậm chí, ngay trong hàng ngũ Giáo sĩ, một số những Luật lệ trong Giáo Hội vẫn cũn nằm trong phạm vi "mơ hồ".

Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII cùng với quyết định triệu tập Công Đồng Chung Vaticano II, đã công bố một quyết định quan trọng khác: Tu chính Bộ Giáo Luật 1917.

Hai mươi bốn năm sau, ngày 25-1-1983, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolo II, với Tông Hiến "Sacrae disciplinae leges" đã chính thức ban hành Bộ Giáo Luật hiện tại cho toàn thể Giáo Hội hoàn vũ. (áp dụng kể từ 27-11-1983).

Với những phương tiện truyền thông và đặc biệt với sự chấp thuận của Tòa Thánh, theo tinh thần của Công Đồng Chung Vaticano II, Bộ Giáo Luật đã được phép chuyển dịch ra nhiều ngôn ngữ khác nhau (bản Giáo Luật bằng ngôn ngữ Latin vẫn là bản văn chính thức, khi cần nghiên cứu và phê bình, không được phép dùng các bản văn bằng những ngôn ngữ khác). Song song với điều kiện thuận lợi này, cùng với khả năng và kiến thức về văn hóa rộng rãi hơn của các tín hữu (Christifidelis) , Bộ Giáo Luật đã được nhiều người biết đến.

Khi quyết định dấn thân trong lãnh vực Giáo Luật học, tác giả cưu mang một hoài bão là làm sao truyền thông được càng nhiều càng tốt những điều Luật chứa đựng trong Bộ Giáo Luật của Giáo Hội cho các tín hữu đặc biệt trong các Giáo Hội địa phương tại Việt nam được am tường và áp dụng.

Đầu tiên, tác giả khởi sự bằng việc dẫn giải từng điều Luật của Bộ Luật song song với bản văn chính thức bằng ngôn ngữ Latin. Nhưng sau đó, mối ưu tư về tính cách chuyên môn của công việc đã khiến tác giả chuyển hướng để hình thành "Cẩm Nang Giáo Luật" này với hy vọng tầm mức chuyển đạt có thể rộng rãi và phổ quát đến các tín hữu, hơn là chỉ giới hạn cho các nhân sự trong hàng giáo sĩ, tu sĩ mà thôi.

Tác giả cầu mong rằng các giáo sĩ, tu sĩ, hoặc giáo dân khi có tập sách này trong tay sẽ tìm thấy sự hữu dụng ít là trong lãnh vực kiến thức về Giáo Luật chưa kể đến việc áp dụng kiến thức hữu dụng này trong đời sống Đức Tin khi thể hiện vai trò là thành viên trong một Giáo Hội Duy Nhất, Thánh Thiện, Công Giáo và Tông Truyền.

Xin Thiên Chúa qua Đức Trinh Nữ Chí Thánh và qua Giáo Hội chúc lành cho chúng ta.

Tác giả ,

Lm.Giuse Bùi đức Tiến, J.C.L.
Melbourne, Australia,
Mùa Phục Sinh 1991.